Tag Archives: Than củi

Than củi tại Nhật Bản

Từ xa xưa, con người đã biết dùng củi đốt giữ lửa, sau đó biết làm than củi, đặc biệt cần thiết vào mùa đông khi việc đốn củi khó khăn. Tại Nhật Bản, một đất nước có tới 3/4 diện tích là rừng núi, từ cách đây hàng nghìn năm người dân đã biết dùng than củi và còn tạo nên nhiều loại than củi phục vụ đời sống và các nghi lễ. Vào thời Trung Cổ, các cách thức làm than củi Nhật Bản đã du nhập sang Trung Quốc và một số nước trong khu vực. Với trà đạo, người dân Nhật đã nghĩ ra nhiều thứ than củi phục vụ cho việc pha trà. Cách làm than củi của Nhật Bản đã nổi tiếng thế giới. Tựu chung, có hai loại than củi ở Nhật Bản là than đen kuro-zumi và than trắng shiro-zumi.

Than củi dược sử dụng nhiếu ở Nhật

Than đen Kuro-zumi là loại than mềm và vẫn còn giữ lớp vỏ cây. Loại này dễ cháy, và có thể nấu chảy được kim loại. Để làm nó, người ta đốt củi lên tới nhiệt độ từ 400 đến 7000C, sau đó bịt lỗ lò để nhiệt độ giảm dần và lò tắt. Trong các loại than đen, được dùng nhiều nhất để pha trà là than ikeda-zumi làm từ gỗ sồi ở phía bắc tỉnh Osaka bởi hình dạng đẹp.
Than trắng Shiro-zumi được làm bằng cách đốt cho củi gần như cháy hết, thanh củi đỏ rực và nóng tới 1.0000C. Sau đó người ta sẽ dỡ củi ra và phủ bột lên trên để dập tắt nó. Loại bột này là dạng trộn ẩm giữa đất, cát và tro, làm than có mầu trắng xám. Việc để nhiệt độ cao như vậy, rồi làm nguội nhanh đã khiến lớp vỏ cây bị bong ra chỉ còn lại lớp gỗ trơn nhẵn và cứng khi bẻ có tiếng lách cách như gõ vào kim loại. Loại than trắng được chuộng nhất là binchotan làm từ gỗ sồi xanh cứng của khu vực phía Nam Kishu tỉnh Wakayama. Loại này tốt nhất vì độ cứng và lâu tàn, hơn thế còn tỏa ra mùi đồ nướng nên được rất nhiều hiệu gà quay hay lươn nướng sử dụng.
Ngày nay, dù đã có điện, gas và xăng dầu nhưng người dân Nhật Bản vẫn thích dùng than củi, có lẽ vì sự độc đáo mang màu sắc văn hóa. Trên than củi có rất nhiều lỗ mà khi đo chỉ cần một gram than củi thôi cũng có diện tích bề mặt lên tới 250 mét vuông. Những lỗ này giúp than hút hơi ẩm từ không khí khi trời lạnh và sẽ phả hơi ẩm ra khi thời tiết nóng. Chính vì vậy, người ta xem than củi là một chiếc máy điều hòa độ ẩm lý tưởng.Than củi cũng có những mặt mạnh khác như hút các mùi khó chịu, độc chất và phả ra các ion âm giúp tinh thần phấn chấn và các tia xạ lưu thông máu. Trong các loại than củi thì than từ tre là nhiều lỗ nhất do vậy cũng hút được nhiều nước và mùi nhất.

Than củi dược sử dụng nhiếu ở Nhật

Hiện nay, nhà dân và các công ty của Nhật Bản thường dùng than binchotan làm chất khử nước uống, vì binchotan giúp tẩy chlorine và các chất độc ra khỏi nước. Than này cũng rất bền ở trong nước và không tiết ra mầu. Nếu đặt 50 – 60 gram than trong một lít nước máy sẽ thu được rất nhiều khoáng chất và làm nước dịu ngọt hơn. Tương tự có thể dùng nó để khử mùi, chỉ cần đặt 8 kilôgam than vào trong một căn phòng độ 10 mét vuông sẽ làm cho không khí trong phòng rất trong lành.
Các nhà khoa học Nhật Bản cũng đã dùng than củi làm các sản phẩm lọc nước uống và nước tắm, làm chất bảo quản rau quả tươi lâu và vật liệu hút ẩm cũng như các mùi xú khí và khí độc, làm các loại thuốc bảo vệ thực vật, thuốc để tắm giúp da dẻ mịn màng, khỏe đẹp, làm sợi than củi dệt áo, tất, thảm, làm rất nhiều sản phẩm đa dạng như que lọc nước, nhang, xà phòng, gối nệm, lược, bình hoa, giấy tẩy dầu… và khi dùng xong có thể nghiền than củi làm phân bón trồng cây.

Than củi ‘đốt cháy’ châu Phi

Tốc độ phá rừng ở châu Phi gấp đôi thế giới, gần 200 triệu người dân ở lục địa đen có nguy cơ tử vong do hậu quả của biến đổi khí hậu.

Nhiều nước châu Phi đang áp dụng một giải pháp đối phó đơn giản mà hiệu quả: sử dụng than bánh làm từ phụ phẩm, phế phẩm nông nghiệp…

Than củi chất đốt

Nhiên liệu đến từ vỏ chuối, phân bò

Một số công ty cho ra lò các loại nhiên liệu thay thế làm từ nguyên liệu sẵn có ở địa phương. Công ty Than bánh Đông Phi ở Tanzania, nơi 90% người dân dùng than củi với tổng chi lên tới 150 triệu USD mỗi năm, sản xuất than bánh Mkaa Bora từ mùn cưa, than bụi, lõi ngô và vỏ chuối.

Tùy vào đặc trưng nông nghiệp của từng địa phương (trồng nhiều ngô hoặc chuối) mà công ty điều chỉnh hàm lượng nguyên liệu trong Mkaa Bora cho phù hợp. Loại than bánh này cháy lâu hơn và đem lại nhiệt lượng cao hơn 30% so với than củi truyền thống.

Sản xuất Mkaa Bora cũng đơn giản và hiệu quả hơn việc đốt gỗ làm than. Chỉ có 40% cây bị chặt hạ có thể chuyển thành than củi.

Ở thủ đô Nairobi của Kenya, mỗi ngày có hơn 70 tấn bụi than được thải ra. Công ty Chardust thu mua khoảng 10% thứ bỏ đi này, trộn chúng với một số nguyên liệu rẻ tiền khác, làm ra loại than bánh thay thế than củi. Mỗi tháng Chardust xuất xưởng 250 tấn thành phẩm.

Sản xuất ở quy mô nhỏ hơn nhưng không phụ thuộc vào bụi than là dự án tạo nhiên liệu từ phân bò. Người dân sống gần khu bảo tồn Masai Mara ở tây nam Kenya trộn phân bò với giấy thải và nước, nặn thành bánh rồi phơi khô.

Tuy nhiên, làm thế nào để cân bằng giữa tạo công ăn việc làm và nhu cầu bảo vệ môi trường?

Ở Uganda, sản xuất than củi mỗi năm tạo ra 2.000 việc làm và hơn 20 triệu USD thu nhập, trong khi độ che phủ rừng ở nước này giảm một nửa trong 30 năm qua. Tại Kenya, việc làm và thu nhập có được từ than củi gấp 10 lần con số ở Uganda.

Trong bối cảnh kinh tế khó khăn như hiện nay, việc hy sinh việc làm và thu nhập từ sản xuất than củi để bảo vệ môi trường là một thách thức lớn đối với chính phủ nhiều nước châu Phi.

Tại một trạm gác sơ sài ở miền nam Tanzania, nhân viên kiểm soát xòe tay nhận tiền của tài xế xe tải chở than củi. Dân chặt trộm cây trong rừng, đốt tại chỗ, bán than củi cho thương lái hoặc cánh lái xe với giá 4 USD mỗi bao tải. Giá than củi ở thành phố cao gấp 6 lần.

Theo thống kê của Hiệp hội Các công ty tiếp thị dầu mỏ Tanzania, mỗi ngày có khoảng 20.000 bao tải than củi được chở vào thủ đô Dar es Salaam của nước này.

Than củi “đốt” cả mạng người

Tổ chức cứu trợ quốc tế Christian Aid ước tính rằng 182 triệu người dân châu Phi có nguy cơ tử vong do hậu quả của biến đổi khí hậu vào cuối thế kỷ 21. Biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến nỗ lực thoát nghèo của hàng triệu người ở châu lục này.

“Nhiệt độ toàn cầu tăng lên có nghĩa là các khu vực khô hạn sẽ ngày càng khô hạn và những khu vực ẩm ướt sẽ ngày càng ẩm ướt do nước bốc hơi nhiều”, Andrew Simms, giám đốc chính sách của Quỹ Kinh tế mới, cơ quan tư vấn độc lập có trụ sở tại Anh, giải thích.

Theo ông Simms, sự mất cân bằng này khiến sinh kế nông nghiệp của hàng triệu người châu Phi ngày càng bấp bênh, đồng thời gia tăng nạn đói và dịch bệnh.

Giáo sư Wangari Maathai, nhà hoạt động môi trường đầu tiên và người phụ nữ châu Phi đầu tiên nhận giải Nobel Hòa bình vào năm 2004, đưa ra một giải pháp. “Một sự lựa chọn dành cho châu Phi là giữ rừng để cây cung cấp các dịch vụ môi trường thiết yếu như hấp thu carbon dioxide”, bà Maathai nói.

Lượng carbon dioxide trong khí quyển ước tính mỗi năm tăng thêm 3,5 tỷ tấn. Một ha rừng có thể hấp thu 200 tấn carbon mỗi năm. Rừng châu Phi chiếm 1/3 rừng nhiệt đới thế giới.

Lee White, chuyên gia biến đổi khí hậu người Anh nói: “Nếu chúng ta không động chạm tới rừng nhiệt đới thì chúng sẽ hấp thu gần 5 tỷ tấn carbon dioxide, tạo ra giá trị 25 tỷ USD mỗi năm. Điều này đủ sức thuyết phục chúng ta bảo tồn rừng nhiệt đới”.

Tuy nhiên, công tác bảo vệ rừng ở châu Phi còn nhiều yếu kém. Theo Liên hợp quốc, hiện nay tốc độ tàn phá rừng ở lục địa đen cao gấp đôi so với thế giới.

Từ xưa đến nay, châu Phi từng có 7 triệu km2 rừng nhưng 1/3 đã biến mất, phần lớn hóa thành than củi.

Điện ở châu Phi

– Điện sản xuất ở châu Phi chiếm 4% tổng lượng điện thế giới.
– Khu vực cận Sahara có tỷ lệ điện khí hóa thấp nhất thế giới: 25,9% (ở nông thôn chỉ đạt 8%).
– 70% thu nhập gia đình ở châu Phi dành cho năng lượng (diesel, dầu hỏa, than củi)
– 80% dân số châu Phi dựa vào năng lượng sinh khối (củi, than củi).
– 4 triệu ha rừng ở châu Phi bị chặt hạ mỗi năm.
Minh Long (tổng hợp